Τετάρτη, 9 Νοεμβρίου 2016

Μύθος και κληρονομιά του Χόρχε Λουίς Μπόρχες

Στην Αθήνα ξαναβρέθηκε μετά από πολλά χρόνια... Τον Μάιο του 1984 η Μαρία Κοντάμαεπισκέφθηκε την Αθήνα και την Κρήτη μαζί με τον σύζυγό της Χόρχε Λουίς Μπόρχες,
που είχε προσκληθεί στο Ρέθυμνο για να αναγορευτεί διδάκτορας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης. 

Είχε προηγηθεί η επίσκεψη του Μπόρχες στο νησί κατά τη δεκαετία του 1970 και αυτό του έδωσε την ευκαιρία να δηλώσει με αφορμή τη δεύτερη επίσκεψή του: «Σαν ποιητής έχω μάθει να μιλώ με μεταφορές, και σε αυτή την περίπτωση θα χρησιμοποιήσω άλλες δυο. Η πρώτη έχει σχέση με την επιστροφή στην πατρίδα, την επιστροφή του Οδυσσέα. Ο Οδυσσέας άργησε μια δεκαετία να επιστρέψει στην Ιθάκη. Εγώ θα έλεγα πως επιστρέφω στην Κρήτη, πως επιστρέφω στην Ελλάδα, εικοσιπέντε αιώνες μετά από την στιγμή που όλα άρχισαν εδώ. Εδώ που άρχισε ο στοχασμός, η διαλεκτική, η ποίηση, η φιλοσοφία, απλώς όλα».
 
Η Μαρία Κοντάμα ήταν στην Αθήνα στο τέλος της προηγούμενης εβδομάδας για να προεδρεύσει του διεθνούς συνεδρίου που πραγματοποιήθηκε στη Στοά του Βιβλίου με θέμα «Χόρχε Λουίς Μπόρχες. Ο μύθος και η κληρονομιά του. 30 χρόνια από τον θάνατό του». Το συνέδριο διοργάνωσε στις 4 και 5 Νοεμβρίου το βιβλιοπωλείο Libreria Espanola Νικολόπουλος. 


Η Μαρία Κοντάμα δεν ανέλαβε, βεβαίως, τυχαία τον ρόλο της προέδρου. Δεν είναι μόνο σύζυγος του μεγάλου Αργεντινού συγγραφέα, αλλά κι ένα πρόσωπο των γραμμάτων και των τεχνών με διεθνή ακτινοβολία, που διευθύνει το Fundacion Internacional Jorge Luis Borges, το ίδρυμα το οποίο ξεκίνησε τη λειτουργία του το 1988 στο Μπουένος 'Αιρες και είναι επιφορτισμένο με την προβολή και τη διάδοση του έργου του Μπόρχες σε όλη την υδρόγειο. Η Μαρία Κοντάμα ταξιδεύει παντού με αυτόν τον σκοπό: από το Παρίσι μέχρι το Πουέρτο Ρίκο.

Στο συνέδριο της Αθήνας έλαβαν μέρος μελετητές του Μπόρχες από την Αργεντινή, την Ισπανία, τη Γαλλία και την Ελλάδα, εξετάζοντας το έργο του σε μια μεγάλη θεματική γκάμα: ο Μπόρχες ως ποιητής, ο Μπόρχες ως πεζογράφος, ο Μπόρχες ως δοκιμιογράφος, ο Μπόρχες και η φιλοσοφία, αλλά και ο Μπόρχες και το ταγκό. 

Από την Ελλάδα στο συνέδριο συμμετείχαν οι δυο σημαντικότεροι μεταφραστές του στα ελληνικά: ο Δημήτρης Καλοκύρης, που έχει μεταφράσει τα ποιήματά του, και ο Αχιλλέας Κυριακίδης, που έχει μεταφράσει τα πεζά και τα δοκίμιά του. Και οι δύο αναφέρθηκαν στην αναγόρευσή του ως διδάκτορα του Πανεπιστημίου Κρήτης, αλλά και στην επαφή που είχαν μαζί του όταν ταξίδεψαν στην Αργεντινή. 

Συνοψίζοντας τα συμπεράσματα του συνεδρίου, η Μαρία Κοντάμα έκανε μια ανακοίνωση με γερό φιλολογικό εξοπλισμό, αποφεύγοντας να φορτίσει τα λεγόμενά της με προσωπικά και συναισθηματικά στοιχεία. Εκείνο άλλωστε που έχει σημασία σήμερα για τους μελετητές του Μπόρχες είναι η μεγάλη επίδραση την οποία άσκησε με το έργο του σε διάφορες εθνικές λογοτεχνίες, μεταξύ των οποίων η γαλλική και η βρετανική.

Η Μαρία Κοντάμα, που δήλωσε ευγνώμων κατά τη διάρκεια της παραμονής στην Αθήνα για την επιστροφή της στην Ελλάδα, έστω κι αυτό έπρεπε να γίνει χωρίς τον Μπόρχες, είναι γεννημένη στην Αργεντινή το 1937 από Γιαπωνέζο πατέρα και Γερμανίδα μητέρα. 

Παντρεύτηκαν με τον Μπόρχες λίγο πριν από τον θάνατό του, αλλά υπήρξε φιλολογική γραμματέας του από το 1975 και τον βοηθούσε όχι μόνο στο γράψιμο, ιδίως από τότε που έχασε την όρασή του, αλλά και στα συχνά ταξίδια του στο εξωτερικό, όπου ήταν προσκεκλημένος διαφόρων ιδρυμάτων. Ο Μπόρχες τής έχει μεταβιβάσει το σύνολο των πνευματικών του δικαιωμάτων.
 
Β. Χατζηβασιλείου (ΑΜΠΕ)