Τετάρτη, 5 Απριλίου 2017

Πώς μπορεί το σχολείο να καλλιεργήσει την ιστορική γνώση

Η περίπτωση ενός προγράμματος στο 5ο Γενικό Λύκειο Κατερίνης σε συνεργασία με τα ΓΑΚ Πιερίας του Αντώνη Κάλφα
Ο καλός ιστορικός Πολυμέρης Βόγλης (Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας), επιστημονικός υπεύθυνος και επικεφαλής της ομάδας για τη συγγραφή των νέων διδακτικών εγχειριδίων, θα γράψει πρόσφατα κάτι που αποτελεί κοινό τόπο σε όσους και όσες ασχολούνται με την εκπαίδευση: «Οι διαπιστώσεις για το μάθημα της Ιστορίας στα σχολεία είναι γνωστές και επαναλαμβάνονται εδώ και χρόνια: «οι μαθητές δεν γνωρίζουν Ιστορία», «βαριούνται το μάθημα», «πρέπει να σταματήσει η αποστήθιση». 

Αυτές οι διαπιστώσεις είναι πλέον τόσο κοινότοπες που δεν εντυπωσιάζουν κανέναν που ασχολείται με την εκπαίδευση. Η αναγνώριση της σοβαρότητας του προβλήματος της Ιστορίας στο σχολείο είναι ένα πρώτο σημαντικό βήμα. Εννοώ ότι δεν έχει πλέον κανένα νόημα να κρυβόμαστε πίσω από το δάκτυλό μας ούτε να εθελοτυφλούμε, αλλά χρειάζεται να γίνει κοινά αποδεκτό ότι εάν πραγματικά μας ενδιαφέρει η διδασκαλία της Ιστορίας, εάν πραγματικά μας ενδιαφέρει οι μαθητές να αποκτήσουν όχι μόνο γνώσεις αλλά και ενδιαφέρον για την Ιστορία, η σημερινή κατάσταση δεν μπορεί να διαιωνίζεται. Αυτό επιπλέον σημαίνει ότι αναγνωρίζουμε την ανάγκη να γίνουν τολμηρές αλλαγές στο μάθημα της Ιστορίας. Είναι τουλάχιστον αντιφατικό, αν όχι υποκριτικό, από τη μια πλευρά να στηλιτεύουμε τις αδυναμίες στο μάθημα της Ιστορίας και από την άλλη πλευρά να μην είμαστε ανοικτοί σε ιδέες που να υπερβαίνουν τη φιλοσοφία του υπάρχοντος προγράμματος σπουδών, να αλλάζουν το πώς και το τι διδάσκεται σήμερα στα σχολεία μας» (εφ. Αυγή, 27.2.2017).
C:\Users\FB09~1\AppData\Local\Temp\Rar$DIa0.166\DSC_0053.JPG
Ποιες είναι κάποιες από αυτές τις αλλαγές; 1. Το μάθημα της Ιστορίας δεν θα πρέπει να αποσκοπεί στη παροχή όσο το δυνατόν περισσότερων ιστορικών πληροφοριών, στοιχείων κ.λπ. αλλά στην εμβάθυνση σε λίγα, συγκεκριμένα, μείζονα φαινόμενα, εξελίξεις ή αλλαγές. 2. Ως προς το περιεχόμενο της διδασκαλίας θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στη νεότερη και σύγχρονη εποχή. 3. Η διδασκαλία του μαθήματος της Ιστορίας προϋποθέτει την ενεργοποίηση του ενδιαφέροντος εκπαιδευτικών, τη συμμετοχή μαθητών στο μάθημα και τη χρήση πολύπλευρου, εκπαιδευτικού υλικού με έμφαση στις νέες τεχνολογίες.
Στην εποχή που έχουν ψηφιοποιηθεί εκατομμύρια αρχειακά τεκμήρια και βιβλία, που υπάρχουν διαδραστικές εφαρμογές, ένας πλούτος κινηματογραφικών και τηλεοπτικών παραγωγών για την Ιστορία, έχουμε πλέον τη δυνατότητα να μετατρέψουμε τις σχολικές αίθουσες σε μικρά ιστορικά εργαστήρια. Εάν εισαγάγουμε τη δημιουργικότητα, την πρωτοβουλία, τη συμμετοχή στη σχολική τάξη, ίσως να πάψουμε κάποια στιγμή να διαμαρτυρόμαστε για την αποστήθιση στο μάθημα της Ιστορίας.

C:\Users\FB09~1\AppData\Local\Temp\Rar$DIa0.690\DSC_0091.JPG
Οι προβληματισμοί που εκτέθηκαν είναι ορθοί και επιβεβαιώνονται από τη σχολική πράξη: κανένα παιδί, κανένας μαθητής δεν αγαπά το μάθημα της ιστορίας. Τι θα μπορούσε να γίνει; Μέχρι να αλλάξουν τα διδακτικά εγχειρίδια και να επιμορφωθούν στις κατάλληλες πρακτικές οι ιστορικοί της μελλοντικής εκπαίδευσης μερικές ιδέες μπορούν να υλοποιηθούν και σήμερα.
Μια τέτοια ιδέα, στο πλαίσιο πάντοτε του χρόνου που παρέχει το σχολικό πρόγραμμα, εφαρμόσαμε στο 5ο ΓΕΛ ομάδα καθηγητών σε συνεργασία με την προϊσταμένη των ΓΑΚ Πιερίας Μαρία Χρυσοχοϊδου. Σε τέσσερις διδακτικές επισκέψεις οι μαθητές της τρίτης λυκείου είχαν την ευκαιρία να αξιοποιήσουν τις σελίδες του σχολικού βιβλίου (ενότητα: προσφυγικές μετακινήσεις των Ελλήνων από τον 18ο αιώνα μέχρι τη μικρασιατική καταστροφή) και να μάθουν περισσότερα για την ιστορία του τόπου τους.
Η υπεύθυνη των Γενικών Αρχείων εξηγούσε τον τρόπο χρήσης των αρχείων, τη σημασία του αρχειακού υλικού για την μελλοντική μας μνήμη και τα πρακτικά εργαλεία που περιλαμβάνει ένα παρόμοιο τοπικό αρχαίο. Παράλληλα, σε ειδικό χώρο, εξέθεσε τεκμήρια της προσφυγικής ιστορίας της Πιερίας και της Κατερίνης (οπτικοακουστικό υλικό, φωτοτυπίες εγγράφων, αντίγραφα αγοραπωλησίας, φωτογραφικό υλικό και βιβλιογραφικά τεκμήρια γύρω από τη μελέτη των προσφύγων της περιοχής μας). Ακολούθως, από τον υπεύθυνο καθηγητή, με τη βοήθεια ειδικού υλικού (φωτογραφίες, αποσπάσματα εφημερίδων, επισήμανση των προσφυγικών συνοικισμών στην Κατερίνη) οι μαθητές ξεναγήθηκαν στη σύγχρονη ιστορία της πόλης, γνώρισαν τις πτυχές της (οικονομία, διοίκηση, δημόσιοι χώροι και μνημεία) και απέκτησαν μια πιο συγκροτημένη εικόνα της συλλογικής ιστορίας της πόλης.
Στην τελευταία διδακτική επίσκεψη—αποδείχθηκε η πιο ενδιαφέρουσα και οφείλουμε να την επαναλάβουμε—το μάθημα επικεντρώθηκε στον ιστορικό προσφυγικό συνοικισμό των Ευαγγελικών. Μαθητές και καθηγητές είχαν την ευκαιρία να ακολουθήσουν τη διαδρομή των ορίων του συνοικισμού (από την οδό Φιλελλήνων μέχρι το πάρκο, τον κοινωνικό χώρο και την εκκλησία των Ευαγγελικών επί της οδού Νικομηδείας). Ο φιλόλογος Πάρις Παπαγεωργίου στηριγμένος στην εξαιρετική μονογραφία για τον Συνοικισμό μίλησε για τις συνθήκες ίδρυσης, το καταστατικό, την προέλευση των κατοίκων από τον μικρασιατικό χώρο και τον Πόντο, τις προσπάθειες τέλος οικοδόμησης μιας καλύτερης ζωής στον πρώην Τσερκέζ Μαχαλά της πόλης. Ακολούθως, ο ποιμένας της Ευαγγελικής Εκκλησίας αιδ. Γιάννης Υφαντίδης ξενάγησε τους μαθητές στον χώρο της εκκλησίας, μίλησε για τις απαρχές της χριστιανικής αυτής ομάδας, τη λειτουργική χρήση του εκκλησιαστικού οργάνου ενώ πρόθυμα απάντησε στις πολύ σοβαρές και τεκμηριωμένες ερωτήσεις των μαθητών.

Επιλογικά: το σχολείο μπορεί να κάνει τους μαθητές να αγαπήσουν το μάθημα της ιστορίας, μπορεί να κάνει πιο ουσιαστικό το ταξίδι της γνώσης. Εκπλήσσει όμως δυσάρεστα το γεγονός ότι «ενώ νέες συναρπαστικές μορφές μάθησης αναπτύσσονται ραγδαία στην κοινωνία το σχολείο παραμένει περιχαρακωμένο και υπερασπίζεται εμμονικά παρωχημένες γνώσεις και πρακτικές που αποστρέφονται μαθητές και εκπαιδευτικοί».