Τετάρτη, 5 Ιουλίου 2017

Αν η Λολίτα λεγόταν Μαίρη θα ήταν το ίδιο ποθητή;

popaganda_onomata_se_vivlia_1Λολίτα, φως της ζωής μου, φλόγα των λαγόνων μου. Αμαρτία μου, ψυχή μου. Λο-λί-τα: της γλώσσας η άκρη τρέχει τρεις φορές στον ουρανίσκο, για να χτυπήσει με την τρίτη απαλά πάνω στα δόντια. Λο. Λι. Τα.

Ήταν Λο, απλή Λο το πρωινό, τέσσερα πόδια και δέκα ίντσες, ορθή με το ένα της σοσόνι. Ήταν Λόλα φορώντας παντελόνια. Ήταν Ντόλλυ στο σχολείο, Ντολόρες στο ληξιαρχείο. Όμως στη δική μου αγκαλιά ήταν πάντα, κάθε φορά, Λολίτα»
Άραγε το ξακουστό νυμφίδιο θα προκαλούσε τα ίδια ρίγη συγκίνησης αν ο δημιουργός του το είχε αποκαλέσει Μαίρη ή Τζέιν; Ο Ναμπόκοφ ήξερε καλά πως η απάντηση είναι όχι και γι’αυτό ξεκίνησε με αυτές τις υπέροχες δύο παραγράφους το θρυλικό μυθιστόρημά του, αποθεώνοντας το όνομα της ηρωίδας του.
Πώς όμως ο συγγραφέας καταλήγει στο όνομά των χαρακτήρων που χτίζει; Δέκα έλληνες συγγραφείς ρίχνουν φως στο εργαστήρι του συγγραφέα, εκεί που γεννιούνται και βαφτίζονται οι ήρωες των βιβλίων τους.
popaganda_onomata_se_vivlia_3

Ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης θέλει να εμπλέκεται προσωπικά με τα ονόματα των ηρώων του


Ο τίτλος και τα ονόματα των ηρώων ενός μυθιστορήματος αποτελούν τα βασικότερα στοιχεία στο ξεκίνημα ενός καινούργιου μυθιστορήματος. Από το όνομα και μόνο διαγράφονται τα χαρακτηριστικά των ηρώων γιατί σε κάθε όνομα αποδίδω μια ιδιαίτερη ιδιότητα και σχέση και ανάλογα με την ιστορία ονοματίζω κΣτα περισσότερα ελληνικά μυθιστορήματα υπάρχει μια δυστοκία, μια αμηχανία με τα ονόματα των κεντρικών ηρώων. Το νιώθεις από την πρώτη σελίδα. Καθώς μάλιστα ο μοντερνισμός άργησε να φτάσει στη χώρα μας, αργήσαμε να υιοθετήσουμε τον ανώνυμο ήρωα, ή τον ήρωα-ανδρείκελο με το κεφαλαίο Κ. Επίσης η λύση με τα μυθικά ονόματα δεν «περπάτησε» στην ελληνική πεζογραφία (π.χ. Δαίδαλος, Νηρέας, Προμηθέας κ.ά) Επικράτησαν μάλλον τα αδιάφορα, καθημερινά και τετριμμένα (π.χ. Γιάννης, Γιώργος, Πέτρος) εξασφαλίζοντας την επιείκεια του αναγνώστη, που τα αντιμετώπιζε κι αυτά ως μια μορφή έμμεσης ανωνυμίας.
Με τα γυναικεία ονόματα τα πράγματα μάλλον είναι καλύτερα. Ίσως το «ασθενές» φύλο αποκτά άλλη βαρύτητα ή άλλη δυναμική μέσα στο κείμενο, κουβαλώντας ένα σημαδιακό όνομα. Υπάρχει έτσι η Εκάβη του Ταχτσή, η Ραραού του Μάτεση, η κυρά Ελισάβετ του Καζαντζή, η Έμμη του Τσίρκα, η Αστραδενή της Φακίνου. Προσωπικά δεν ξέφυγα από τον «κανόνα». Προτίμησα στα περισσότερα βιβλία μου είτε την ανωνυμία του κεντρικού ήρωα, είτε ένα συνηθισμένο όνομα, που να μην χτυπάει στο μάτι. Φυσικά στην «Εβραία νύφη» παιδεύτηκα με τους εβραίους πρωταγωνιστές, που ο καθένας απαιτούσε μέσα στην ιστορία του Ολοκαυτώματος την κατάλυση της ανωνυμίας του θανάτου του. Δανείστηκα έτσι πολλά ονόματα από αφηγήσεις επιζώντων, είναι δηλαδή όλα πραγματικά, κάποιοι άνθρωποι υπήρξαν με τα συγκεκριμένα ονόματα. Στο τελευταίο μου μυθιστόρημα το Ωστικό Κύμα, η κεντρική ηρωίδα λέγεται Δέσποινα. Μου ήρθε από την πρώτη στιγμή, γιατί κρύβει μια χαρμολύπη αυτό το όνομα, είναι στενά συνδεδεμένο τόσο με την δημώδη παράδοση όσο και με την θρησκευτική, και μπορεί να «σηκώσει» το φορτίο ενός δράματος δίχως να το προδώσει.
Το μυθιστόρημα του Νίκου Δαββέτα  «Ωστικό Κύμα» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη. 
αι τα πρόσωπα. Συνήθως οι δικές μου μυθοπλασίες είναι ιστορίες ανθρώπων που συναναστρέφομαι και έχω γνωρίσει, ποτέ δεν χρησιμοποίησα κάποιο όνομα που δεν υπήρξε στον περίγυρό μου.
Συνήθως στα βιβλία μου ταυτίζονται οι τίτλοι με τα ονόματα των βασικών πρωταγωνιστών. Έτσι στο «Παρτάλι», που είναι το παρατσούκλι ενός παρενδυτικού τύπου, ταυτίζονται και τα δύο χωρίς η λέξη να είναι κύριο όνομα και μάλιστα είναι γένους ουδετέρου συμπίπτοντας απόλυτα με το ενδιάμεσο φύλο του ήρωά μου (Παρτάλι σημαίνει παλιόρουχο και περιθωριακός).
Στη Ζωή Μεθόρια τίτλος και ηρωίδα αλληλοκαλύπτονται νοηματικά μιας κι αυτό είχα κατά νου: μια παρεμβατική γυναίκα που ζει στα όρια της χώρας και των δυνατοτήτων της. Στο Μυστικό της Έλλης και πάλι η ηρωίδα παίρνει τον τίτλο επάνω της. Το όνομα Έλλη υπάρχει και στον Ναύτη σε μιαν άλλη ηρωίδα, είναι το αγαπημένο μου γυναικείο. Όμως αποφεύγω να επαναλαμβάνω τα ίδια ονόματα σε διαφορετικές ιστορίες γιατί κατά βάθος τα περισσότερα μυθιστορήματά μου έχουν μια χωροχρονική διασύνδεση μεταξύ τους.
Δεν μου αρέσουν τα υποκοριστικά  και τα βαρύγδουπα ρομαντικά ή ποιητικίστικα ονόματα. Για μια αραβοελληνίδα ηρωίδα μου χρησιμοποίησα το Αλούζα που είναι το αντίστοιχο της Αφροδίτης στα αραβικά. Ονόματα ξενικά  υπάρχουν επίσης σε αρκετά έργα μου και αρκετά μουσουλμανικά. Στο Ο Παλαιστής και ο Δερβίσης πρωταγωνιστεί ο Τούρκος Τζεμάλ ενώ ο Σύριος Ραίντ είναι ένας δευτερεύων χαρακτήρας που απαντάται στο Παρτάλι και στη Ζωή Μεθόρια.  Και αυτά τα ονόματα τα αντλώ από προσωπικές διασυνδέσεις συναντήσεις σε ταξίδια ή στην πολυπολιτισμική μας πρωτεύουσα.
Γενικότερα επιδιώκω τα ονόματα, όχι μόνον να παραπέμπουν κάπου συγκεκριμένα αλλά να εμπλέκομαι κι εγώ προσωπικά ώστε να μου δίνουν την δυνατότητα να ζωντανέψουν και στο κείμενο.
Το βιβλίο του Θεόδωρου Γρηγοριάδη «Ζωή Μεθόρια» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη.


Η Μαρία Μήτσορα φαντάζεται πως ύστερα από μια μερική καταστροφή της Γης θα εμφανίζονταν ονόματα όπως Λοΐζος Αχελώος και Φρίξος Νείλος

Δεν μπορώ να φανταστώ πώς τα ονόματα μπορεί να μην έχουν σημασία. Ίσως έχοντας ένα τόσο κοινό μικρό όνομα να έγινα πρώτον εκκεντρική και δεύτερον να με υποαπασχολούν. Πάντως στην τελευταία συλλογή διηγημάτων μου Από Τη Μέση Και Κάτω υπήρχε π.χ. μια Έξανα (η ξένη προς όλα) και μια Ρήμα(με την βίαιη δράση που μπορεί να περιέχουν τα ρήματα). Υπήρχε κι ένα ζευγάρι βέβαια, ο Γιάννης και η Γιάννα, ίσως οι μονοί που προορίζονταν για να ευτυχίσουν, ίσως γιατί στο βάθος πιστεύω ότι η ευτυχία θα έπρεπε να είναι απλή. Υπάρχει επίσης ένας παππούς με όνομα ποταμού, σε μια ιστορία που εκτυλίσσεται μετά από μια μερική καταστροφή της Γης. Σκέφτηκα ότι σε μια τέτοια περίπτωση θα  εμφανίζονταν ονόματα νοσταλγικά όπως ΑλάσκαΝεμπράσκαΛοΐζος Αχελώος και Φρίξος Νείλος. Ακόμα ή  και κυρίως στις γάτες τα ονόματα είναι καταλυτικά, εάν μάλιστα δεν βιαστούμε και περιμένουμε να μας τα αποκαλύψουν οι ίδιες. Έχω αλλάξει μέχρι σήμερα κι εγώ δυο μυστικά ονόματα έχοντας την εντύπωση ότι το τρίτο θα είναι φύσει και θέσει συνυφασμένο με την ουσία μου.
Η συλλογή διηγημάτων της Μαρίας Μήτσορα «Από Τη Μέση Και Κάτω» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη.


Η Έρση Σωτηροπούλου θέλει τα ονόματα να διεισδύουν στα θεμέλια του χαρακτήρα

Κάθε ήρωας έχει το όνομά του αλλά η διαδικασία για να καταλήξεις σ’ αυτό δεν είναι απόλυτα έλλογη – αν ήταν έλλογη θα σήμαινε ότι το όνομα φωτογραφίζει τον ήρωα, του κολλάει σαν ετικέτα, π.χ. ένας Αλέξανδρος θα είχε αναγκαστικά γενναίο χαρακτήρα, κι αυτό για μένα που γράφω και που περιμένω εκπλήξεις από το γράψιμο, θα ήταν βαρετό, οφθαλμοφανές, τετριμμένο. Αντίθετα το όνομα διεισδύει στην «ουσία» του ήρωα, ανήκει στα θεμελιώδη συστατικά του  που δεν είναι μόνον φανερά αλλά κυρίως καταβυθισμένα, θαμμένα κάτω από τα ορατά και προφανή. Πώς προκύπτει; Καμιά φορά από την αρχή ως εκ θαύματος. Άλλοτε, πολύ συχνά, ο ήρωας αλλάζει ονόματα και το βιβλίο χωλαίνει, λοξοδρομεί, πάσχει μέχρι να του αποδοθεί το δικό του μοναδικό όνομα.
Το μυθιστόρημα της Έρσης Σωτηροπούλου «Τι Μένει Από Τη Νύχτα;» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη.


Ο Χρήστος Χρυσόπουλος εστιάζει στο «ανάποδο της ζωής»


Το όνομα είναι το πιο αινιγματικό στοιχείο ταυτότητας. Οπωσδήποτε σχετίζεται με τις ιδιότητες του προσώπου: την καταγωγή, το φύλο, την ηλικία, την προσωπικότητα, τον τρόπο ένδυσης, την κοινωνική τάξη, τον σωματότυπο, την ομιλία, τον τρόπο με τον οποίο συνδέεται με τους άλλους, με τις συνήθειες και τους τρόπους του. Επίσης, σχετίζεται με πράγματα που -σε πρώτη ματιά- δεν έχουν καμιά σχέση με την ονοματοδοσία: με το χρώμα των μαλλιών, τις ρυτίδες στο πρόσωπο, την ανοχή στο κρύο, τη χροιά της φωνής, τον διασκελισμό… Πολλές φορές ένα όνομα συνάδει με όλα τα παραπάνω: «Δεν θα μπορούσε να ονομάζεται αλλιώς», ενώ κάποιες άλλες το όνομα ακούγεται αταίριαστο, σχεδόν λανθασμένο: «Πώς τον λένε είπες;». Ενώ, υπάρχουν εκείνες οι λίγες φορές που το όνομα παραμένει ένας γρίφος. Θυμάμαι τα ονόματα που σκεφτόμουν όταν έγραφα τον Περίκλειστο Κόσμο (εκδ. Καστανιώτη, 2008): τι σημαίνει να ονομάζεσαι Άγγελος ΦαστίαςΑχιλλέας ΙσομάχοςΒεατρίκη ΡολλάνΦίλων Κορρέςκυρία Κατέ… Είναι λάθος να διαλέγει κανείς πολύ νωρίς το όνομα ενός μυθοπλαστικού προσώπου – δεν το γνωρίζει ακόμα αρκετά καλά. Ο συγγραφέας είναι προτιμότερο να αφήσει έναν λογοτεχνικό χαρακτήρα να ζήσει μέσα στο κείμενο, να αποκαλυφθεί, να λάβει φυσική μορφή, να αποκτήσει προσωπική ιστορία και σχήμα, και μόνο μετά να διαλέξει το όνομά του. Να κάνει δηλαδή -για ακόμα μια φορά- το ανάποδο της πραγματικής ζωής.
Το δοκίμιο του Χρήστου Χρυσόπουλου «Ο Δανεισμένος Λόγος» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Οκτώ.

http://popaganda.gr/